BM gözlemcisi, İran’ın uranyum zenginleştirmesini artırmayı planladığını söyledi


BM nükleer gözlemcisi Perşembe günü yaptığı açıklamada, İran’ın Tahran’ın daha fazla uranyumu hızla zenginleştirmesine olanak sağlayacak iki yeni gelişmiş santrifüj kademesi kurmayı planladığını söyledi.

Yeraltı Natanz nükleer tesisine iki IR-6 santrifüj kademesini ekleme kararı, Viyana’daki Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) toplantısında Çarşamba gecesi İran’ı kınamak için oy kullanan ülkeler olarak geldi. Azarlama, gözlemcinin İran’ın ülkedeki ilan edilmemiş üç bölgede bulunan insan yapımı nükleer malzeme hakkında “güvenilir bilgi” sağlamadaki başarısızlığı olarak ifade ettiği şeyle ilgileniyor.

Ancak oylamadan önce bile İran, IAEA’nın Natanz’daki zenginleştirmeyi izlemek için kullandığı iki cihazı kapattı. İranlı yetkililer ayrıca, daha fazla saldırıya dönüşmekle tehdit eden ve yıllarca süren bir krizin ortasında daha fazla adım atmakla tehdit ettiler.

IAEA Perşembe günü yaptığı açıklamada, genel müdürü Rafael Mariano Grossi’nin üyelere İran’ın teşkilata Natanz’a iki yeni IR-6 kaskadını kurmayı planladığını bildirdiğini söylediğini söyledi. Kaskad, uranyum gazını zenginleştirmek için hızla döndürmek için birbirine bağlanan bir dizi santrifüjdür.

Bir IR-6 santrifüjü, uranyumu, İran’ın bir zamanlar dünya güçleriyle 2015 nükleer anlaşması kapsamında sınırlı olduğu birinci nesil santrifüjlerden 10 kat daha hızlı döndürüyor. IAEA’ya göre, Şubat ayı itibariyle İran, Fordo’daki yeraltı tesisinde bir dizi IR-6’yı zaten döndürüyordu.

Başkent Tahran’ın yaklaşık 200 kilometre güneyinde bulunan Natanz’da İran, daha önce bir dizi IR-6 kurmayı planladığını söylemişti. IAEA, Pazartesi günü bu kaskadın devam eden kurulumunu “doğruladığını”, yeni vaat edilen iki yeni kaskadın henüz başlamadığını söyledi.

Planet Labs PBC’den alınan bu uydu görüntüsü, 9 Mayıs 2022’de İran’ın yeraltı Natanz nükleer tesisini gösteriyor. (Planet Labs PBC/The Associated Press)

Grossi Perşembe öğleden sonra gazetecilerle İran hakkında konuşmayı planladı.

Durdurulan nükleer görüşmeler

İran ve dünya güçleri 2015 yılında, Tahran’ın ekonomik yaptırımların kaldırılması karşılığında uranyum zenginleştirmesini büyük ölçüde sınırladığı nükleer anlaşmayı kabul etti. 2018’de dönemin ABD başkanı Donald Trump, Amerika’yı tek taraflı olarak anlaşmadan çekerek, daha geniş Orta Doğu’da gerilimi artırdı ve bir dizi saldırı ve olaya yol açtı.

Viyana’da İran’ın yıpranmış nükleer anlaşmasıyla ilgili müzakereler Nisan ayından bu yana durduruldu. Anlaşmanın çökmesinden bu yana, İran gelişmiş santrifüjler kullanıyor ve hızla büyüyen zenginleştirilmiş uranyum stoğuna sahip.

Nükleer silahların yayılmasını önleme uzmanları, İran’ın, karar vermesi durumunda bir nükleer silah yapmak için yüzde 60’a kadar saflığı – yüzde 90’lık silah düzeyindeki seviyelerden kısa bir teknik adım – yeterince zenginleştirdiği konusunda uyarıyor.

BM uzmanları ve Batılı istihbarat teşkilatları İran’ın 2003 yılına kadar organize bir askeri nükleer programı olduğunu söylese de İran, programının barışçıl amaçlar için olduğunda ısrar ediyor.

Analistler, Tahran’ın ilerlemelerinin programı daha tehlikeli hale getirdiği konusunda uyarmalarına rağmen, nükleer bomba inşa etmenin İran’ın bir silah peşinde koşması halinde daha fazla zaman alacağını söylüyorlar. İsrail geçmişte İran’ı durdurmak için önleyici bir saldırı düzenleyeceği tehdidinde bulundu ve İranlı yetkilileri hedef alan son zamanlardaki bir dizi cinayetten şimdiden şüpheleniliyor.

Görüntüler saklandı

İran, atom anlaşmasını eski haline getirmek için bir baskı taktiği olarak Şubat 2021’den beri IAEA güvenlik kameralarının görüntülerini zaten elinde tutuyor. Sivil nükleer programını yürüten İran Atom Enerjisi Kurumu Perşembe günü yayınladığı bir videoda, çalışanlarının Çarşamba günü iki IAEA kamerası için hem normal hem de yedek pil gücünü kapattığını gösterdiğini söyledi.

Almanya, Fransa, İngiltere ve ABD’nin sponsorluğunda Viyana’da düzenlenen IAEA toplantısındaki gensoru kararı, 35 valinin 30’unun desteğiyle geçti. Rusya büyükelçisi Mikhail Ulyanov Twitter’da Rusya ve Çin’in karşı oy kullandığını yazdı. Hindistan, Libya ve Pakistan çekimser kaldı.

Oylamadan sonra Fransa, Almanya, Birleşik Krallık ve ABD’den yapılan ortak açıklamada, kınama “İran’a güvenlik önlemleri yükümlülüklerini yerine getirmesi ve bekleyen güvenlik önlemleri konularında teknik olarak güvenilir açıklamalar sağlaması gerektiği konusunda net bir mesaj gönderdiği” belirtildi.

İran yanıtı

Bu arada İran Dışişleri Bakanlığı, sansürü “siyasi, yanlış ve yapıcı olmayan bir eylem” olarak eleştirdi.

İranlı bir yetkili daha önce IAEA yetkililerini Tahran’ın artık “başka önlemler” almayı düşündüğü konusunda uyarmıştı.

İran Atom Enerjisi Kurumu sözcüsü Behrouz Kamalvandi, “Aklına varmalarını ve İran’ın işbirliğine işbirliğiyle karşılık vermelerini umuyoruz.” dedi. İran işbirliğine devam ederken onların uygunsuz davranışlar sergilemeleri kabul edilemez” dedi.



Kaynak : https://www.cbc.ca/news/world/iran-nuclear-uranium-enrichment-united-nations-1.6482593?cmp=rss

Yorum yapın